એક વિશાળ, ગીચ અને સુંદર જંગલમાં જ્યાં ચારેય બાજુ હરિયાળી અને રંગબેરંગી ફૂલોની સુગંધ પ્રસરેલી હતી, ત્યાં ઘણા બધા પક્ષીઓ સંવાદિતાથી રહેતા હતા. આ જંગલની બરાબર વચ્ચે એક જૂનું, વિશાળ અને ઘટાદાર વડનું વૃક્ષ આવેલું હતું. આ વડના વૃક્ષની ઊંચી ડાળીઓ પર ‘કાલુ’ નામનો એક કાળો કાગડો અને ‘મીઠુ’ નામનો એક સુંદર લીલો પોપટ પોતપોતાનો માળો બનાવીને વસવાટ કરતા હતા.
કાલુ કાગડો પોતાની ચાલાકી, હોશિયારી અને ઝડપ પર ખૂબ જ અહંકાર કરતો હતો. તે કાયમ જંગલના અન્ય નાના-મોટા પક્ષીઓને બતાવવા માંગતો હતો કે તેનાથી વધારે ચતુર અને બુદ્ધિશાળી પક્ષી આખા જંગલમાં બીજું કોઈ નથી. જ્યારે પણ કોઈ ચકલી, હોલો કે ચબકડો ખોરાકની શોધમાં મહેનત કરતા, કાલુ હંમેશાં તેમની ઉપર હસતો અને તેમની મજાક ઉડાવતો હતો. બીજી તરફ, મીઠુ પોપટ સ્વભાવે ખૂબ જ શાંત, નમ્ર, દયાળુ અને સંતોષી હતો. તે ક્યારેય પોતાના જ્ઞાન કે ચતુરાઈનો અહંકાર કરતો નહોતો. તે હંમેશાં બીજાં પક્ષીઓને મુશ્કેલીના સમયે મદદ કરવા માટે તત્પર રહેતો હતો.
એક વખત ચૈત્ર-વૈશાખ મહિનાની કડકડતી ગરમી અને ભયંકર તાપ પડવાનું શરૂ થયું. આકાશમાંથી જાણે અગનગોળા વરસતા હતા. સૂર્યદેવના પ્રચંડ તાપને લીધે જંગલના નાના-મોટા તમામ તળાવો, નદીઓ, ઝરણાં અને ખાબોચિયાં તદ્દન સુકાઈ ગયાં. ચારેય બાજુ પાણીની ભારે અને ભયાનક અછત સર્જાઈ ગઈ. જંગલનાં તમામ પક્ષીઓ અને પ્રાણીઓ તરસના માર્યા વ્યાકુળ થઈને તરફડવા લાગ્યાં. પક્ષીઓ પાણીનું એક ટીપું મેળવવા માટે આકાશમાં દૂર દૂર સુધી ઊડતાં, પરંતુ ક્યાંય પણ જળનો પત્તો મળતો નહોતો.
આ ગંભીર અને વિકટ પરિસ્થિતિમાં કાલુ કાગડાએ પાણીની શોધમાં જંગલની સરહદ નજીક આવેલા એક જૂના ઘરના આંગણા તરફ ઉડાન ભરી. કાલુ કાગડાને આંગણાના એક ખૂણામાં માટીનો એક જૂનો ઘડો મૂકેલો દેખાયો. કાલુ આશાભેર ઘડાની કોર પર જઈને બેઠો. ઘડાની અંદર જોતાં જ તેને થોડુંક પાણી દેખાયું. પરંતુ દુર્ભાગ્યે તે પાણી ઘડાના તળિયે જ હતું. કાલુએ પોતાની ચાંચ અંદર લંબાવીને પાણી પીવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ તેની ચાંચ પાણી સુધી પહોંચી શકી નહીં.
કાલુ કાગડો વિચારમાં પડી ગયો કે હવે શું કરવું? તેને અચાનક બાળપણમાં સાંભળેલી વાર્તા યાદ આવી. કાલુએ આજુબાજુ જોયું તો જમીન પર નાના નાના કાંકરા પડ્યા હતા. કાલુએ પોતાની ચાંચ વડે એક-એક કાંકરો ઊંચકીને ઘડામાં નાખવાનું શરૂ કર્યું. પરંતુ ગરમી એટલી અસહ્ય હતી અને ઘડો એટલો મોટો હતો કે સો-બેસો કાંકરા નાખ્યા પછી પણ પાણી ખાસ ઉપર આવ્યું નહીં. કાલુ કાગડો સખત મહેનત કરીને સાવ થાકી ગયો અને તરસના માર્યા તેનું ગળું સુકાઈ ગયું.
એ જ સમયે મીઠુ પોપટ પણ પાણીની શોધમાં ઊડતો ઊડતો ત્યાં આવી પહોંચ્યો. મીઠુએ ઘડા પાસે કાલુને થાકીને બેઠેલો જોયો અને આખી પરિસ્થિતિ સમજી ગયો. મીઠુએ તુરંત પોતાની તીક્ષ્ણ બુદ્ધિ અને વિવેકનો ઉપયોગ કર્યો. તેણે આજુબાજુ નજર દોડાવી તો આંગણાના ખૂણામાં કચરા પાસે એક લાંબી અને પાતળી પ્લાસ્ટિકની પીવાની ભૂંગળી (સ્ટ્રો) પડી હતી.
મીઠુ પોપટે પોતાના ચાંચ વડે એ ભૂંગળી ઉપાડી અને ઘડાની અંદર સરસ રીતે ગોઠવી દીધી. ત્યારબાદ મીઠુ પોપટે ભૂંગળી વડે અત્યંત સરળતાથી ઘડાના તળિયે રહેલું થંડું પાણી પી લીધું!
કાલુ કાગડો આ દ્રશ્ય જોઈને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયો. તે જે કામ માટે કલાકોથી મહેનત કરી રહ્યો હતો અને કાંકરા વીણીને થાકીને લોથપોથ થઈ ગયો હતો, તે કામ મીઠુ પોપટે પોતાની બુદ્ધિ અને ચતુરાઈથી માત્ર બે જ મિનિટમાં પૂરું કરી લીધું હતું.
મીઠુ પોપટે અત્યંત મીઠા અને નમ્ર અવાજે કાલુને કહ્યું, “કાલુ ભાઈ! માત્ર શારીરિક બળ કે જૂની પદ્ધતિઓને વળગી રહેવામાં ખરી હોશિયારી નથી. સાચી બુદ્ધિમત્તા તો પરિસ્થિતિ મુજબ નવી વિચારસરણી અપનાવવામાં અને ધૈર્ય રાખવામાં છે. આવો, આ ભૂંગળીની મદદથી તમે પણ ધરાઈને પાણી પી લો.”
કાલુ કાગડાને પોતાની ભૂલ અને અહંકારનો પસ્તાવો થયો. તેણે સમજી લીધું કે માત્ર ચતુરાઈનો દંભ કરવાથી કોઈ શ્રેષ્ઠ બનતું નથી, પરંતુ સાચો વિવેક અને નમ્રતા જ માણસ કે પક્ષીને મહાન બનાવે છે. કાલુએ મીઠુનો આભાર માન્યો અને બંને પક્ષીઓએ શાંતિથી પાણી પી પોતાની તરસ બુઝાવી.
આ વાર્તા આપણને સુંદર બોધ આપે છે કે જીવનમાં જ્યારે પણ કોઈ વિકટ કે મુશ્કેલ પરિસ્થિતિ આવે, ત્યારે અહંકાર અને ગુસ્સો છોડીને શાંતિથી, વિવેકથી અને નવી વિચારસરણીથી કામ લેવું જોઈએ. બુદ્ધિ અને સમજુતીથી કઠિનમાં કઠિન સમસ્યાનો પણ સરળ ઉકેલ મળી રહે છે.
આ બોધપ્રદ બાળ વાર્તા આપણને એ પણ શીખવે છે કે બાળકોએ નાનપણથી જ સદ્ગુણો, પ્રમાણિકતા, હિંમત અને નમ્રતાનો ગુણ કેળવવો જોઈએ. જ્યારે આપણે આપણી બુદ્ધિનો ઉપયોગ સ્વાર્થને બદલે બીજાની ભલાઈ અને કલ્યાણ માટે કરીએ છીએ, ત્યારે આપણું જીવન ખરેખર સુંદર બની જાય છે. જંગલના પક્ષીઓ અને પ્રાણીઓની આ અનોખી વાર્તા બાળકો માટે ખૂબ જ પ્રેરણાદાયી અને મનોરંજક છે.
કાગડા અને પોપટની આ સુંદર વાર્તાથી આપણને એ મહાન સંદેશ મળે છે કે શારીરિક શક્તિ કરતાં માનસિક બુદ્ધિ અને સમય સૂચકતા ઘણી વધારે કિંમતી છે. જ્યારે આપણી સામે મોટી મુશ્કેલી આવી પડે ત્યારે મન તણાવમુક્ત રાખીને યોગ્ય નિવારણ શોધવું જ ડહાપણ છે.
