ગામડાના શાંત, લીલાછમ અને અત્યંત પ્રાકૃતિક વાતાવરણમાં ‘રિયા’, ‘દેવ’ અને ‘રોહન’ નામના ત્રણ બાળ મિત્રો રહેતા હતા. આ ત્રણેય મિત્રો ગામની સરકારી શાળામાં પાંચમા ધોરણમાં સાથે ભણતા હતા અને દરરોજ સાંજે ગામના પીપળાના વૃક્ષ નીચે રમતગમતમાં પણ સાથે જ રહેતા હતા. ૧૫મી ઓગસ્ટ એટલે કે ભારતનો ૮૦મો સ્વતંત્રતા દિવસ નજીક આવી રહ્યો હતો. આખા ગામમાં અને શાળામાં સ્વતંત્રતા દિવસની ઉજવણી માટે ઉત્સાહ, આનંદ અને ઉમંગનો માહોલ છવાયેલો હતો.
એક દિવસ સાંજે રિયા, દેવ અને રોહન ગામના પંચાયત ઘર પાસે બેઠા બેઠા શાળાના સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમ વિશે ચર્ચા કરી રહ્યા હતા. ચર્ચા દરમિયાન તેમની નજર ગામના મુખ્ય ચોક તરફ ગઈ. તેમણે જોયું કે ગામના રસ્તાઓ પર ઠેર ઠેર પ્લાસ્ટિકની થેલીઓ અને કચરો પડેલો હતો, પંચાયત ભવનની દીવાલો પાસે ગંદકી હતી અને ગામના જાહેર બગીચાના સુંદર છોડ સુકાઈ રહ્યા હતા.
દેવે ચિંતિત અવાજે કહ્યું, “મિત્રો! આપણે દર વર્ષે ૧૫મી ઓગસ્ટના પવિત્ર દિવસે શાળામાં નવો સ્વચ્છ ગણવેશ પહેરીને જઈએ છીએ, ત્રિરંગો ઝંડો ફરકાવીએ છીએ, મીઠાઈઓ ખાઈએ છીએ અને ‘ભારત માતા કી જય’ ના નારા લગાવીએ છીએ. પરંતુ શું આપણા પોતાના ગામને અને આસપાસના વિસ્તારને ગંદો રાખીને આપણી આઝાદીની ઉજવણી કરવી સાચી કહેવાય? આપણું ગામ સ્વચ્છ ન હોય તો આપણી આઝાદી અધૂરી ગણાય.”
રિયાએ આતુરતાથી દેવની વાત સાથે સમર્થન આપતાં કહ્યું, “તારી વાત તદ્દન સાચી અને ગંભીર છે દેવ! સાચી દેશભક્તિ માત્ર સ્ટેજ પર ભાષણો આપવા કે ફ્લેગ હોસ્ટિંગ કરવા પૂરતી સીમિત નથી. આપણા દેશ અને ગામને સ્વચ્છ રાખવું, પર્યાવરણના જતન માટે વધુમાં વધુ વૃક્ષો વાવવા, પાણીનો બગાડ અટકાવવો અને સમાજમાં ગરીબ તથા જરૂરિયાતમંદ લોકોને મદદ કરવી એ જ ખરી દેશભક્તિ છે. આ વર્ષે આપણે ૧૫મી ઓગસ્ટની ઉજવણી કંઈક અલગ અને દેશને ઉપયોગી થાય તે રીતે જ કરવી જોઈએ!”
રોહને ઉત્સાહમાં આવીને કહ્યું, “હા દોસ્તો! આપણે આખી શાળાના અને ગામના બધાં બાળકોને એકઠા કરીએ અને ‘બાળ દેશભક્ત મંડળ’ ની રચના કરીએ!”
બીજા જ દિવસે સવારે ત્રણેય મિત્રોએ શાળાના આચાર્યશ્રી અને શિક્ષકોની પરવાનગી લઈને ગામના ૩૦ જેટલાં ઉત્સાહી બાળકોને એકઠા કર્યા. તેમણે એકસૂત્ર થઈને નક્કી કર્યું કે ૧૫મી ઓગસ્ટના દિવસ સુધીના ત્રણ દિવસમાં તેઓ આખા ગામમાં એક વ્યાપક અને અસરકારક સ્વચ્છતા તથા પર્યાવરણ અભિયાન ચલાવશે.
બાળકોએ પોતપોતાના ઘરેથી સાવરણા, તગારા, કોદાળી, ઝાડુ અને કચરાના ડબ્બા લીધા. રિયા અને તેની બહેનપણીઓએ પંચાયત ચોક અને મંદિર પરિસરની સફાઈ શરૂ કરી. દેવ અને રોહનની ટીમે ગામના મુખ્ય રસ્તાઓ પરથી પ્લાસ્ટિક અને સૂકો કચરો ઉપાડીને કચરાપેટીમાં એકત્ર કર્યો. બધાં બાળકોએ ભેગા મળીને કચરાનું યોગ્ય નિપટારા માટે ખાડાઓ પણ તૈયાર કર્યા.
એટલું જ નહીં, બાળકોએ પોતાના બચાવેલા પોકેટ મનીમાંથી ગામના બગીચા અને રસ્તાની બંને બાજુએ વાવવા માટે પચાસ જેટલાં લીમડા, વડ, પીપળા અને ગુલમોહરના રોપા ખરીદ્યા. બાળકોએ તડકામાં મહેનત કરીને ઊંડા ખાડા ખોદ્યા અને પ્રેમથી વૃક્ષો વાવ્યા તથા તેમને પાણી પાયું.
બાળકોની આ અથાક મહેનત, સેવાભાવના અને દ્રઢ નિશ્ચય જોઈને ગામના વડીલો અને ગ્રામજનો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. ગામના લોકોમાં પણ જાગૃતિ આવી અને તેઓ પણ બાળકોની મદદ માટે આગળ આવ્યા. ગામના સરપંચજી પંચાયત ભવનની બાલ્કનીમાંથી બાળકોને કામ કરતા જોઈને ભાવવિભોર થઈ ગયા. તેમણે ગામના ઉપસરપંચને કહ્યું, “જુઓ! આ નાના બાળકોએ આજે આખા ગામને સાચી દેશભક્તિ અને જવાબદારીનો પાઠ ભણાવ્યો છે.”
આખરે ૧૫મી ઓગસ્ટનો પવિત્ર અને મંગળ પ્રભાત આવી પહોંચ્યો. આખા ગામમાં એક અનોખી સુગંધ અને દેશપ્રેમનો ઉત્સવ છવાયેલો હતો. પંચાયત ભવનના વિશાળ આંગણામાં ધ્વજવંદનનો મોટો રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમ યોજાયો. ગામના તમામ પુરુષો, મહિલાઓ, વૃદ્ધો અને બાળકો નવધવડાઈને સજ્જ થઈને હાજર રહ્યા. ગામનું આંગણું આજે અરીસા જેવું સ્વચ્છ ચમકી રહ્યું હતું.
ગામના સરપંચજીએ સ્વતંત્રતા સેનાનીઓના પરિવારજનો સાથે મળીને રાષ્ટ્રધ્વજ ત્રિરંગાનું સન્માનપૂર્વક રોહણ કર્યું. જેવો ત્રિરંગો આકાશમાં લહેરાયો કે તુરંત જ રાષ્ટ્રગીત “જન ગણ મન…” નો મધુર અવાજ ગૂંજવા લાગ્યો. ત્રિરંગા પરથી ગુલાબની પાંદડીઓનો વરસાદ થયો અને આખું ગામ “ભારત માતા કી જય!” ના નારાથી ગુંજી ઉઠ્યું.
ધ્વજવંદન સમારોહ પૂરો થયા પછી સરપંચજીએ મંચ પરથી માઇક હાથમાં લીધું અને ગંભીર અવાજે કહ્યું, “આદરણીય ગ્રામજનો! આ વર્ષે આપણા ગામમાં ૧૫મી ઓગસ્ટની ખરી અને સાચી ઉજવણી આ નાના દેશભક્ત બાળકોએ કરી બતાવી છે. તેમણે માત્ર ભાષણ નથી આપ્યા, પરંતુ પોતાના હાથ વડે ગામને સ્વચ્છ બનાવ્યું છે અને પચાસ નવા વૃક્ષો વાવીને પર્યાવરણને સંજીવની આપી છે. એટલા માટે ગામ પંચાયત તરફથી આ વર્ષનો ‘શ્રેષ્ઠ નાગરિક એવોર્ડ’ રિયા, દેવ, રોહન અને તેમના સમગ્ર બાળ દેશભક્ત મંડળને આપવામાં આવે છે!”
ગામના તમામ લોકોએ ઊભા થઈને તાળીઓના ગડગડાટથી બાળકોનું સન્માન કર્યું. સરપંચજીએ બાળકોના ગળામાં ત્રિરંગા સન્માન પટ્ટી અને હાથમાં પ્રેરણાદાયી પુસ્તકો તથા શીલ્ડ અર્પણ કર્યા.
મંચ પરથી રિયા, દેવ અને રોહને ગામના લોકોને વિનંતી કરતા કહ્યું, “આપણી આઝાદી કિંમતી છે. જો આપણે આપણા દેશને ખરેખર મહાન બનાવવા માંગતા હોઈએ તો આપણે પ્લાસ્ટિકનો ત્યાગ કરવો પડશે, કચરો ગમે ત્યાં ફેંકવાનું બંધ કરવું પડશે અને પોતાના ઘરની જેમ આખા દેશને સ્વચ્છ રાખવો પડશે. આ જ આપણા વીર શહીદો માટે સાચી કદર અને શ્રદ્ધાંજલિ છે.”
આ વાર્તા આપણને ખૂબ જ સુંદર અને ઊંડો બોધ આપે છે કે દેશભક્તિ એ માત્ર એક દિવસ ઉજવવાનો ઉત્સવ નથી, પરંતુ તે આપણી રોજિંદી જીવનશૈલી હોવી જોઈએ. પર્યાવરણનું રક્ષણ કરવું, સ્વચ્છતા જાળવવી, પ્રામાણિકતા દાખવવી અને આપસમાં પ્રેમ તથા એકતાથી રહેવું એ જ દરેક ભારતીયનું પરમ કર્તવ્ય છે.
