ધર્મપુર નગરના મહારાજ સૂર્યસેન ખૂબ જ ન્યાયપ્રિય અને દયાળુ રાજા તરીકે જાણીતા હતા. એકવાર તેમના રાજ્યમાં એક મોટો વિવાદ થયો. નગરના બે મોટા વેપારીઓ એક કિંમતી હીરાની માલિકી માટે લડી રહ્યા હતા. બંને દાવો કરતા હતા કે આ હીરો તેમનો જ છે. રાજ્યના ન્યાયાધીશો પણ સત્ય ઓળખવામાં અસમર્થ સાબિત થયા.
રાજાએ આ કેસનો ઉકેલ લાવવા માટે પંડિત દીનદયાળ નામના એક જ્ઞાની અને ન્યાયી સંતને દરબારમાં બોલાવ્યા. પંડિતજીએ હીરાને ધ્યાનથી જોયો અને બંને વેપારીઓને અલગ-અલગ રૂમમાં મોકલી દીધા. ત્યારબાદ તેમણે પ્રથમ વેપારીને પૂછ્યું, “જો આ હીરો તને સોંપવામાં આવે, તો તું રાજ્યની ગરીબ પ્રજા માટે શું દાન કરીશ?” વેપારીએ લોભી થઈને કહ્યું, “હું માત્ર મારો હીરો રાખવા માંગુ છું, હું કોઈ દાન નહીં કરું.”
ત્યારબાદ પંડિતજીએ બીજા વેપારીને તે જ સવાલ પૂછ્યો. તેણે નમ્રતાપૂર્વક કહ્યું, “આ હીરો મારો હોવા છતાં, જો રાજ્યની સુખાકારી માટે તે કોઈના કામમાં આવે, તો મને હીરો ગુમાવવાનું કોઈ દુઃખ નથી.” પંડિતજીએ સભામાં આવીને જાહેરાત કરી કે હીરો બીજા વેપારીનો જ છે. તેમણે રાજાને સમજાવ્યું કે સાચો માલિક પોતાની વસ્તુ પ્રત્યે મમતા ધરાવે છે પરંતુ લોભ કરતા મોટું હૃદય રાખે છે, જ્યારે જૂઠો માણસ માત્ર સ્વાર્થ જુએ છે. રાજાએ આ ન્યાયની મુક્તકંઠે પ્રશંસા કરી.
