રામાયણના સમયની વાત છે. ભગવંત શ્રીરામજી પોતાની વાનર સેના સાથે મહાસમુદ્રના કિનારે પહોંચ્યા હતા. માતા સીતાને લંકામાંથી મુક્ત કરાવવા માટે સમુદ્ર પર એક મોટો સેતુ (પુલ/રામસેતુ) બાંધવાનું કાર્ય ચાલી રહ્યું હતું.
નલ અને નીલ નામના વાનર વીરોની આગેવાનીમાં હનુમાનજી, સગ્રીવ અને હજારો મોટા વાનરો મોટા મોટા પહાડો અને પથ્થરો ઊંચકીને સમુદ્રમાં નાખી રહ્યા હતા. ચારેય બાજુ ‘જય શ્રીરામ’ ના ઘોષ થઈ રહ્યા હતા.
તે જ સમુદ્ર કિનારે ‘ચીકુ’ નામની એક અતિશય નાની ખિસકોલી પણ રહેતી હતી. નાની ચીકુ ખિસકોલીએ જોયું કે બધા ભગવાન રામના કાર્ય માટે મહેનત કરી રહ્યા છે. તેણે વિચાર્યું, “હું પણ ભગવાન રામના આ મહાન કાર્યમાં મારો નાનો સહયોગ આપીશ!”
પરંતુ ખિસકોલી કદમાં ખૂબ જ નાની હતી. તે મોટા પથ્થરો ઊંચકી શકતી નહોતી. ચીકુ ખિસકોલીએ પોતાની બુદ્ધિનો ઉપયોગ કર્યો:
૧. તે સમુદ્રના પાણીમાં જઈને પોતાના શરીરને ભીનું કરતી.
૨. ત્યારબાદ તે રેતીમાં આળોટીને પોતાના રવાં પર રેતીના ઝીણા કણો ચોંટાડી લેતી.
૩. પછી રામસેતુના પથ્થરોની વચ્ચે જઈને પોતાનું શરીર ધ્રુજાવીને રેતીના કણો પથ્થરોની દરારોમાં પાથરી દેતી જેથી પથ્થરો મજબૂત રીતે ચોંટી જાય!
મોટા વાનરોમાંથી એકે હસીને કહ્યું, “અરે નાની ખિસકોલી! તારા આ નાના રેતીના કણોથી શું થવાનું? વચ્ચેથી ખસી જા!”
પરંતુ પ્રભુ શ્રીરામે આ દ્રશ્ય જોયું. ભગવાન રામે વાનરોને રોક્યા અને અત્યંત વહાલથી નાની ખિસકોલીને પોતાની હથેળીમાં લીધી. પ્રભુ રામે કહ્યું, “વાનર વીરો! કોઈની સેવાનું મૂલ્ય તેના કદથી નહીં, પણ તેના હૃદયની ભાવનાથી મપાય છે. ખિસકોલીના આ નાના રેતીના કણો પથ્થરોને મજબૂતાઈથી જોડે છે.”
ભગવાન રામે પ્રેમથી ખિસકોલીની પીઠ પર પોતાની ત્રણ આંગળીઓ ફેરવી. કહેવાય છે કે ત્યારથી જ ખિસકોલીની પીઠ પર ત્રણ સુંદર કાળી પટ્ટીઓ (લીટા) છપાઈ ગઈ!
આ વાર્તા આપણને સુંદર બોધ આપે છે કે કોઈ પણ મદદ કે સત્કાર્ય નાનું હોતું નથી. જ્યારે આપણે શ્રદ્ધા અને નિઃસ્વાર્થ ભાવથી નાનો સહયોગ પણ આપીએ છીએ, ત્યારે તે ઈશ્વરને અત્યંત પ્રિય બને છે.
**નિઃસ્વાર્થ સેવા અને નાનો સહયોગ પણ મહાન:**
રામાયણની આ અતિ સુંદર પ્રસંગ બાળકોને શીખવે છે કે સત્કાર્ય કરવા માટે આપણું કદ કે સંપત્તિ મોટી હોવી જરૂરી નથી. આપણું હૃદય પવિત્ર અને નિઃસ્વાર્થી હોવું જોઈએ. જ્યારે આપણે ખુશીથી અને શ્રદ્ધાથી સમાજ કે દેશ માટે નાનો સહયોગ આપીએ છીએ, ત્યારે તે પરમાત્માની દ્રષ્ટિએ અતિ મૂલ્યવાન બને છે. કોઈના નાના યોગદાનની ક્યારેય મજાક ન ઉડાવવી જોઈએ.
**વાર્તાનો મુખ્ય બોધ અને જીવન મૂલ્યો:**
૧. ક્યારેય ઈમાનદારી અને સત્યનો માર્ગ ન છોડવો.
૨. મુશ્કેલીના સમયે ધૈર્ય, શાંતિ અને વિવેકથી કામ લેવું.
૩. બીજાના દુઃખમાં સહાનુભૂતિ દાખવવી અને બને તેટલી મદદ કરવી.
૪. સમયનું સન્માન કરવું અને આળસ છોડીને સખત પરિશ્રમ કરવો.
૫. સંકટના સમયે એકતા અને પરસ્પર સહયોગ જ આપણું સાચું બળ છે.
આ બોધપ્રદ વાર્તાથી બાળકોના માનસિક અને ચારિત્રિક વિકાસમાં અદ્ભુત સંસ્કારોનું સિંચન થાય છે. જ્યારે મનમાં સત્ય, ઈમાનદારી, ધૈર્ય અને હિંમત જેવા સદ્ગુણો હોય છે, ત્યારે જીવનની ગમે તેવી કઠિન પરિસ્થિતિમાંથી બહાર નીકળવાનો સુંદર માર્ગ આપોઆપ મળી રહે છે. સજ્જનતા, પરોપકાર અને પ્રભુભક્તિ જ આપણો સાચો વૈભવ છે. દરેક બાળકે આવી સુંદર વાર્તાઓ વાંચીને પોતાના જીવનને ઉજ્જવળ બનાવવું જોઈએ.
