ચોમાસાની ઋતુના સોહામણા દિવસો ચાલી રહ્યા હતા. ઓગસ્ટ મહિનાની શરુઆત થતાં જ ગામની પ્રાથમિક શાળામાં 15મી ઓગસ્ટ એટલે કે સ્વતંત્રતા દિવસની ઉજવણી માટે જોરશોરથી તૈયારીઓ શરૂ થઈ ગઈ હતી. શાળાના આંગણામાં રંગબેરંગી પતાકાઓ લગાવવામાં આવી રહી હતી અને બાળકો દેશભક્તિના ગીતો અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોનું રિહર્સલ કરી રહ્યા હતા.
આ શાળામાં ‘આરવ’ નામનો એક ખૂબ જ જિજ્ઞાસુ અને ડાહ્યો બાળક ભણતો હતો. આરવ પોતાના વર્ગમાં સૌથી આગળ રહેતો અને તેને દેશ વિશે નવી નવી વાતો જાણવાનો ખૂબ જ ઉત્સાહ હતો. ૧૪મી ઓગસ્ટની સાંજે જ્યારે આરવ શાળાએથી ઘરે પાછો ફર્યો, ત્યારે તેના હાથમાં ભારતનો એક નાનકડો ત્રિરંગો ઝંડો હતો. તે ઝંડાને ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક પકડીને પોતાના ઘરના આંગણામાં આવ્યો.
ઘરના આંગણામાં આરવના દાદાજી જૂની આરામખુરશી પર બેઠા બેઠા વર્તમાનપત્ર વાંચી રહ્યા હતા. દાદાજી સ્વતંત્રતા સંગ્રામના સમયે ખૂબ નાના હતા અને તેમણે પોતાના પિતાજી પાસેથી આઝાદીની લડાઈના ઘણા કિસ્સા સાંભળ્યા હતા. આરવ ઉત્સાહથી દાદાજી પાસે દોડી ગયો અને પોતાના હાથમાં રહેલો ત્રિરંગો બતાવતા બોલ્યો, “દાદાજી! જુઓ, મારી શાળામાંથી મને આ સુંદર ત્રિરંગો મળ્યો છે! કાલે ૧૫મી ઓગસ્ટ છે અને આપણી શાળામાં ધ્વજવંદન થવાનું છે. પણ દાદાજી, આપણે દર વર્ષે ૧૫મી ઓગસ્ટ શા માટે આટલા મોટા ઉત્સવ તરીકે ઉજવીએ છીએ? અને આ ત્રિરંગા ઝંડામાં રહેલા ત્રણ રંગો આપણને શું સંદેશ આપે છે?”
દાદાજીના ચહેરા પર એક સુંદર સ્મિત આવી ગયું. તેમણે આરવને પોતાની પાસે બેસાડ્યો અને વહાલથી તેના માથે હાથ ફેરવતા કહ્યું, “બેટા આરવ! તારો આ પ્રશ્ન ખૂબ જ મહત્વનો છે. ૧૫મી ઓગસ્ટ એ માત્ર એક તારીખ નથી, પણ આખો દેશ એક થઈને પોતાની આઝાદીનું પર્વ ઉજવે છે તે આપણું રાષ્ટ્રીય મહાપર્વ છે.”
દાદાજીએ આરવને ગંભીરતાથી સમજાવતાં કહ્યું, “આજથી આશરે સવા સો વર્ષ પહેલાં આપણો ભારત દેશ ગુલામીની જંજીરોમાં જકડાયેલો હતો. અંગ્રેજો આપણા દેશ પર શાસન કરતા હતા અને ભારતની જનતા પર ખૂબ જ અત્યાચાર ગુજારતા હતા. આપણા દેશના લોકોને પોતાના જ ઘરમાં આઝાદીથી જીવવાનો અધિકાર નહોતો. તે સમયે દેશને ગુલામીમાંથી મુક્ત કરાવવા માટે મહાત્મા ગાંધી, શહીદ ભગતસિંહ, નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ, સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ, ચંદ્રશેખર આઝાદ, રાણી લક્ષ્મીબાઈ અને ઝાંસીની રાણી જેવા હજારો-લાખો દેશભક્તોએ પોતાનું આખું જીવન સમર્પિત કરી દીધું હતું.”
દાદાજીની આંખોમાં ભૂતકાળના સ્મરણો તરી આવ્યા. તેમણે આગળ કહ્યું, “ઘણા વીરોએ હસતાં હસતાં ફાંસીના મંચ પર પોતાના પ્રાણ ત્યાગી દીધા. હજારો લોકો જેલમાં ગયા અને અનેક યાતનાઓ સહન કરી. આખરે વર્ષ ૧૯૪૭ની ૧૫મી ઓગસ્ટે આપણા ભારત દેશને અંગ્રેજોની ગુલામીમાંથી આઝાદી મળી. એટલા માટે દર વર્ષે ૧૫મી ઓગસ્ટે આપણે આ મહાન શહીદોના ત્યાગ અને બલિદાનને યાદ કરીને નમન કરીએ છીએ.”
આરવ ખૂબ જ ધ્યાનથી દાદાજીની વાત સાંભળી રહ્યો હતો. તેણે પૂછ્યું, “દાદાજી, આ ત્રિરંગા ઝંડામાં કેસરી, સફેદ અને લીલો રંગ જ કેમ છે? અને વચ્ચે રહેલું આ વાદળી ચક્ર શું સૂચવે છે?”
દાદાજીએ ત્રિરંગા તરફ આંગળી ચિંધીને વિગતવાર સમજાવ્યું:
૧. **કેસરી રંગ (Saffron Color):** આ રંગ શૌર્ય, સાહસ, ત્યાગ અને બલિદાનનું પ્રતીક છે. તે આપણને યાદ અપાવે છે કે દેશની રક્ષા માટે હંમેશાં તત્પર રહેવું જોઈએ.
૨. **સફેદ રંગ (White Color):** આ રંગ શાંતિ, પવિત્રતા અને સત્યનું પ્રતીક છે. તે આપણને એકબીજા સાથે ભાઈચારા અને શાંતિથી રહેવાની પ્રેરણા આપે છે.
૩. **લીલો રંગ (Green Color):** આ રંગ દેશની સમૃદ્ધિ, હરિયાળી અને વિશ્વાસનું પ્રતીક છે. તે આપણી ધરતી માતાની હરિયાળી અને વિકાસ દર્શાવે છે.
૪. **અશોક ચક્ર (Ashok Chakra):** ઝંડાની મધ્યમાં રહેલું ૨૪ આરા વાળું નીલા રંગનું અશોક ચક્ર આપણને ૨૪ કલાક નિરંતર પ્રગતિ અને વિકાસના માર્ગે આગળ વધવાની પ્રેરણા આપે છે. તે દર્શાવે છે કે ગતિ જ જીવન છે અને રોકાઈ જવું એ મૃત્યુ સમાન છે.
દાદાજીની આ વાત સાંભળીને આરવનું હૃદય દેશપ્રેમથી ભરાઈ ગયું. તેને પોતાના દેશ અને ત્રિરંગા પર ખૂબ જ ગર્વ થયો.
બીજા દિવસે સવારે ૧૫મી ઓગસ્ટે આરવ વહેલો ઉઠીને પોતાની શાળાના ગણવેશમાં સજ્જ થઈ ગયો. શાળામાં સર્વત્ર ઉત્સાહ અને આનંદનું વાતાવરણ હતું. શાળાના આચાર્યશ્રી અને મુખ્ય અતિથિશ્રીએ રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવ્યો. બધાં બાળકો અને શિક્ષકોએ ત્રિરંગાને સલામી આપી અને એક સાથે “જન ગણ મન…” રાષ્ટ્રગીત ગાયું. આખા આંગણામાં “ભારત માતા કી જે!” અને “વંદે માતરમ!” ના નારા ગૂંજવા લાગ્યા.
કાર્યક્રમના અંતે આરવે શાળાના મંચ પર જઈને સ્વતંત્રતા દિવસ વિશે સુંદર વક્તવ્ય આપ્યું. તેણે પોતાના ભાષણમાં દાદાજીએ સમજાવેલી વાતો કહી અને બધા બાળકોને અપીલ કરી કે આપણે માત્ર રાષ્ટ્રધ્વજને સલામી આપીને અટકી જવાનું નથી, પરંતુ દેશને સ્વચ્છ રાખીને, પ્રામાણિકતાથી ભણીને અને એકબીજાની મદદ કરીને સાચા દેશભક્ત બનવાનું છે.
બધાં શિક્ષકો અને બાળકોએ આરવના ભાષણને તાળીઓના ગડગડાટથી વધાવી લીધું. આરવે ઘરે આવીને દાદાજીને આખી વાત કહી. દાદાજીએ આરવને શાબાશી આપી અને ભેટી પડ્યા.
