એક ઘટાદાર લીલાછમ જંગલમાં ‘ચીકુ’ નામનો એક ખૂબ જ સ્વાર્થી અને મસ્તીખોર વાંદરો રહેતો હતો. તે જંગલના સૌથી મોટા અને મીઠાં આંબાના વૃક્ષ પર એકલો જ કબજો જમાવીને બેસતો હતો. જ્યારે પણ કોઈ નાનું પક્ષી કે સસલું કેરી ખાવા આવે, ત્યારે ચીકુ તેમને પથ્થર મારીને ભગાડી દેતો.
એ જ જંગલમાં ‘ગજરાજ’ નામનો એક દયાળુ અને વિવેકી હાથી રહેતો હતો. ગજરાજ સદાય બીજા પશુ-પક્ષીઓને મદદ કરતો અને જંગલમાં પ્રેમ ફેલાવતો હતો.
એક ઉનાળામાં જંગલમાં ભયાનક દુષ્કાળ પડ્યો. નદીઓ સુકાઈ ગઈ અને વૃક્ષોના ફળ ખૂટી ગયા. ચીકુ વાંદરો પોતાની પાસે રહેલી તમામ કેરીઓ ઝાડની છુપાયેલી બખોલમાં સંતાડી રાખતો અને કોઈને પણ આપતો નહોતો.
એક દિવસ ભોજનની શોધમાં ભટકતી વખતે ચીકુ વાંદરાનો પગ લપસી ગયો અને તે શિકારીઓએ ખોદેલા એક ઊંડા અને કાદવથી ભરેલા ખાડામાં પડી ગયો!
ચીકુ મોટેથી બૂમો પાડવા લાગ્યો, “બચાવો! બચાવો! મને ખાડામાંથી બહાર કાઢો!” પરંતુ તેના સ્વાર્થી સ્વભાવને કારણે જંગલનું કોઈ પણ પ્રાણી તેની મદદ કરવા આગળ ન આવ્યું.
ત્યારે દયાળુ ગજરાજ હાથી ત્યાંથી પસાર થયો. ખાડામાં તડપતા વાંદરાને જોઈને ગજરાજે ક્ષણવારનો પણ વિચાર કર્યા વગર પોતાની લાંબી સૂંઢ ખાડામાં લંબાવી અને ચીકુને સહેલાઈથી બહાર કાઢી લીધો!
ચીકુ વાંદરો શરમથી નીચું જોઈ ગયો. તેણે ગજરાજની માફી માંગી અને કહ્યું, “ગજરાજ ભાઈ! મેં ક્યારેય કોઈને મદદ નથી કરી, છતાં તમે મારો પ્રાણ બચાવ્યો!”
ગજરાજે હસીને કહ્યું, “ચીકુ! વહેંચીને જીવવામાં જ સાચો આનંદ છે. સ્વાર્થ માણસને એકલો પાડી દે છે, જ્યારે પ્રેમ આપણને સૌનો પ્રિય બનાવે છે.”
તે દિવસથી ચીકુ બદલાઈ ગયો અને બધા સાથે વહેંચીને રહેવા લાગ્યો.
આ વાર્તા આપણને સુંદર બોધ આપે છે કે પરોપકાર અને દયા જ જીવનનું સાચું ઘરેણું છે.
સ્વાર્થ ત્યાગ અને પરોપકારનો મહાન બોધ:
સ્વાર્થી વાંદરા અને દયાળુ હાથીની આ પંચતંત્ર કથા બાળકોને સમજાવે છે કે જે મનુષ્ય માત્ર પોતાના સ્વાર્થ માટે જીવે છે, તેને સંકટના સમયે કોઈ મદદ કરતું નથી. પરંતુ જે લોકો સદાય બીજાની મદદ કરવા તત્પર રહે છે, તેમને સમાજમાં સન્માન અને પ્રેમ મળે છે. બીજાના દુઃખમાં ભાગીદાર બનવું અને પોતાની ચીજવસ્તુઓ વહેંચીને જીવવું એ જ સુખી જીવનનો માર્ગ છે.
વાર્તાનો મુખ્ય બોધ અને જીવન મૂલ્યો:
૧. ક્યારેય ઈમાનદારી અને સત્યનો માર્ગ ન છોડવો.
૨. મુશ્કેલીના સમયે ધૈર્ય, શાંતિ અને વિવેકથી કામ લેવું.
૩. બીજાના દુઃખમાં સહાનુભૂતિ દાખવવી અને બને તેટલી મદદ કરવી.
૪. સમયનું સન્માન કરવું અને આળસ છોડીને સખત પરિશ્રમ કરવો.
૫. સંકટના સમયે એકતા અને પરસ્પર સહયોગ જ આપણું સાચું બળ છે.
વાર્તાનો ચારિત્રિક અને માનસિક સંદેશ:
આ પવિત્ર અને બોધપ્રદ વાર્તાથી બાળકોના માનસિક અને ચારિત્રિક વિકાસમાં અદ્ભુત સંસ્કારોનું સિંચન થાય છે. જ્યારે મનમાં સત્ય, ઈમાનદારી, ધૈર્ય, વિનય અને હિંમત જેવા સદ્ગુણો હોય છે, ત્યારે જીવનની ગમે તેવી કઠિન પરિસ્થિતિમાંથી બહાર નીકળવાનો સુંદર માર્ગ આપોઆપ મળી રહે છે. સજ્જનતા, પરોપકાર, વિનમ્રતા અને પ્રભુભક્તિ જ આપણો સાચો વૈભવ છે. દરેક બાળકે આવી સુંદર વાર્તાઓ વાંચીને પોતાના જીવનને સુંદર અને ઉજ્જવળ બનાવવું જોઈએ.
જ્યારે બાળકો આવી દિવ્ય અને પ્રેરણાદાયી બાળવાર્તાઓનું પઠન કરે છે, ત્યારે તેમના જીવનમાં ઉત્સાહ, સદાચાર, ચારિત્ર્ય અને ઈમાનદારીનો નવો સૂર્યોદય થાય છે. માતા-પિતા અને વડીલોનું સન્માન કરવું તથા સત્કર્મનો માર્ગ અપનાવવો એ જ મનુષ્ય જીવનનો અસલી ઉદ્દેશ્ય છે. ઈમાનદારીથી કરેલું નાનું કામ પણ ભગવાનના દરબારમાં મહાન ભેટ બને છે. સત્યતા અને ધૈર્ય આપણને સમાજમાં ઉચ્ચ સ્થાન અપાવે છે.
