એક ગરીબ ગામમાં એક વિધવા સ્ત્રી પોતાની બે નાની દીકરીઓ સાથે રહેતી હતી. તેમની પાસે રહેવા માટે એક નાનકડી ઝૂંપડી સિવાય કશું નહોતું અને ભોજન માટે પણ તેઓ અતિશય મુશ્કેલી વેઠતી હતી.
એક દિવસ નજીકના માનસરોવરમાંથી એક અદ્ભુત ચમકતો ‘સોનેરી હંસ’ (Golden Swan) ઉડીને તેમની ઝૂંપડીના આંગણે આવ્યો. આ હંસ સાધારણ નહોતો, તેના પાંખોના પીંછા શુદ્ધ સોનાના બનેલા હતા.
હંસે ગરીબ સ્ત્રીની લાચારી જોઈને દયાથી કહ્યું, “માતાજી! તમે ઉદાસ ન થાઓ. હું દર અઠવાડિયે તમારી ઝૂંપડીએ આવીને મારી પાંખમાંથી એક સોનાનું પીંછું ખરીને તમને આપીશ. તમે તેને વેચીને સુખેથી જીવન જીવજો.”
હંસે પોતાની વાત પાળી. દર અઠવાડિયે હંસ આવતો અને એક સોનાનું પીંછું આપી જતો. સ્ત્રી અને તેની દીકરીઓનું જીવન સમૃદ્ધ બની ગયું.
પરંતુ ધીમે ધીમે તે સ્ત્રીના મનમાં ભયાનક લોભ જાગ્યો! તેણે વિચાર્યું, “જો આ હંસ ક્યારેક ઉડીને બીજે જતો રહેશે તો અમારું શું થશે? તેના કરતાં જ્યારે તે કાલે આવે, ત્યારે હું તેના શરીર પરના બધા જ સોનાના પીંછા એકસાથે જ ખેંચી લઉં!”
નાની દીકરીઓએ પોતાની માને વારી કે “અમ્મા! હંસ આપણો ઉપકારી મિત્ર છે, એવું ન કરાય!” પણ લોભી માએ કશું સાંભળ્યું નહીં.
બીજા દિવસે હંસ આવ્યો જ કે લોભી સ્ત્રીએ હંસને પકડી લીધો અને તેના શરીર પરના બધાં સોનાના પીંછા બળજબરીથી એકસાથે ખેંચી લીધાં!
પરંતુ અરે આ શું ચમત્કાર! બળજબરીથી ખેંચતા જ સોનાના બધા પીંછા સામાન્ય મરઘીના સફેદ પીંછામાં બદલાઈ ગયા! હંસની પાંખો પરથી લોહી વહેવા લાગ્યું.
હંસે દુઃખી થઈને કહ્યું, “હે લોભી સ્ત્રી! મારી પોતાની મરજી વગર ખેંચેલા સોનાના પીંછા હવે સામાન્ય પીંછા બની ગયા છે. તારા અતિ લોભે તારો મિત્ર અને વૈભવ બંને છીનવી લીધા!”
આ વાર્તા આપણને સુંદર બોધ આપે છે કે ‘અતિ લોભ પાપનું મૂળ છે’. સંતોષ જ જીવનમાં અક્ષય સુખ આપે છે.
અહંકાર અને અતિ લોભનો વિનાશકારી બોધ:
સોનેરી હંસ અને લોભી સ્ત્રીની આ જાતક કથા બાળકો માટે અતિ લોભ ત્યાગવાનું સર્વશ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે. જો તે સ્ત્રીએ લોભ ન કર્યો હોત અને સંતોષ રાખ્યો હોત, તો તેને દર અઠવાડિયે સોનાનું પીંછું મળતું રહત. પણ અતિ લોભમાં આવીને બળજબરી કરવા જતાં તેણે સોનાના પીંછા અને પોતાનો મિત્ર બંને ગુમાવ્યા. આપણી પાસે જે કંઈ છે તેનો આદર કરવો અને સંતોષથી જીવવું એ જ સુખી જીવનની ચાવી છે.
વાર્તાનો મુખ્ય બોધ અને જીવન મૂલ્યો:
૧. ક્યારેય ઈમાનદારી અને સત્યનો માર્ગ ન છોડવો.
૨. મુશ્કેલીના સમયે ધૈર્ય, શાંતિ અને વિવેકથી કામ લેવું.
૩. બીજાના દુઃખમાં સહાનુભૂતિ દાખવવી અને બને તેટલી મદદ કરવી.
૪. સમયનું સન્માન કરવું અને આળસ છોડીને સખત પરિશ્રમ કરવો.
૫. સંકટના સમયે એકતા અને પરસ્પર સહયોગ જ આપણું સાચું બળ છે.
વાર્તાનો ચારિત્રિક અને માનસિક સંદેશ:
આ પવિત્ર અને બોધપ્રદ વાર્તાથી બાળકોના માનસિક અને ચારિત્રિક વિકાસમાં અદ્ભુત સંસ્કારોનું સિંચન થાય છે. જ્યારે મનમાં સત્ય, ઈમાનદારી, ધૈર્ય, વિનય અને હિંમત જેવા સદ્ગુણો હોય છે, ત્યારે જીવનની ગમે તેવી કઠિન પરિસ્થિતિમાંથી બહાર નીકળવાનો સુંદર માર્ગ આપોઆપ મળી રહે છે. સજ્જનતા, પરોપકાર, વિનમ્રતા અને પ્રભુભક્તિ જ આપણો સાચો વૈભવ છે. દરેક બાળકે આવી સુંદર વાર્તાઓ વાંચીને પોતાના જીવનને સુંદર અને ઉજ્જવળ બનાવવું જોઈએ.
જ્યારે બાળકો આવી દિવ્ય અને પ્રેરણાદાયી બાળવાર્તાઓનું પઠન કરે છે, ત્યારે તેમના જીવનમાં ઉત્સાહ, સદાચાર, ચારિત્ર્ય અને ઈમાનદારીનો નવો સૂર્યોદય થાય છે. માતા-પિતા અને વડીલોનું સન્માન કરવું તથા સત્કર્મનો માર્ગ અપનાવવો એ જ મનુષ્ય જીવનનો અસલી ઉદ્દેશ્ય છે. ઈમાનદારીથી કરેલું નાનું કામ પણ ભગવાનના દરબારમાં મહાન ભેટ બને છે. સત્યતા અને ધૈર્ય આપણને સમાજમાં ઉચ્ચ સ્થાન અપાવે છે.
