દિવાળી પછીના બેસતા વર્ષના બીજા પવિત્ર દિવસે વ્રજધામમાં એક અદ્ભુત તહેવાર ઉજવવામાં આવે છે, જેને ‘ગોવર્ધન પૂજા’ (Govardhan Puja / અન્નકૂટ) કહેવામાં આવે છે.
પ્રાચીન દ્વાપર યુગમાં ગોકુલ અને વૃંદાવનમાં દર વર્ષે દેવરાજ ઈન્દ્રની પૂજા કરવાનો રિવાજ હતો, જેથી વરસાદ સારો થાય. પરંતુ ૭ વર્ષના બાલકૃષ્ણએ નંદબાબા અને વ્રજવાસીઓને પ્રેમથી સમજાવ્યા:
બાલકૃષ્ણએ કહ્યું, “પિતાજી! દેવરાજ ઈન્દ્ર કરતાં પણ વધુ પૂજનીય તો આપણો આ ‘ગોવર્ધન પર્વત’ અને આપણી ગાયો છે! આ ગોવર્ધન પર્વત જ આપણને શુદ્ધ વાયુ, ઔષધિઓ, મીઠું પાણી અને ગાયો માટે લીલોચમ ઘાસચારો આપે છે. તેથી આપણે પર્વત અને પ્રકૃતિની પૂજા કરવી જોઈએ.”
વ્રજવાસીઓએ શ્રીકૃષ્ણની વાત માનીને ઈન્દ્ર પૂજા બંધ કરી અને ગોવર્ધન પર્વતની પૂજા કરી તથા છપ્પન ભોગનો અન્નકૂટ ધરાવ્યો.
પોતાની પૂજા બંધ થતાં દેવરાજ ઈન્દ્ર અહંકારમાં ક્રોધિત થયા! ઈન્દ્રે વ્રજભૂમિ પર ભયાનક વાવાઝોડું, વીજળીના કડાકા અને અવિરત મુસળધાર વરસાદ વરસાવવાનું શરુ કરી દીધું. ચારેય બાજુ પાણી ભરાવા લાગ્યું અને ગોકુલના લોકો તથા પશુ-પક્ષીઓ ગભરાઈ ગયાં.
ત્યારે બાલકૃષ્ણએ એક અદ્ભુત દિવ્ય ચમત્કાર કર્યો! શ્રીકૃષ્ણએ રમતમાં જ પોતાના ડાબા હાથની ટચલી આંગળી (ચીંચલી આંગળી) પર સમગ્ર કાયા ધરાવતા વિશાળ ‘ગોવર્ધન પર્વત’ ને એક છત્રની જેમ ઊંચકી લીધો!
બધા વ્રજવાસીઓ, ગોપીઓ, ગોવાળો અને ગાયો ગોવર્ધન પર્વતની નીચે આવીને સુરક્ષિત ઊભાં રહી ગયાં. શ્રીકૃષ્ણએ સતત ૭ દિવસ અને ૭ રાત સુધી પર્વતને આંગળી પર ઊંચકી રાખ્યો.
અંતે દેવરાજ ઈન્દ્રનો અહંકાર ઓગળી ગયો. ઈન્દ્રે પોતાની ભૂલ સ્વીકારીને શ્રીકૃષ્ણના ચરણોમાં ક્ષમા માંગી.
આ વાર્તા આપણને સુંદર બોધ આપે છે કે વૃક્ષો, પહાડો અને પ્રકૃતિની રક્ષા કરવી એ જ આપણું પરમ કર્તવ્ય છે. અહંકાર આપણો વિનાશ કરે છે, જ્યારે નમ્રતા અને પ્રકૃતિપ્રેમ આપણું રક્ષણ કરે છે.
પ્રકૃતિ સંરક્ષણ અને અહંકાર મુક્તિનો પાઠ:
શ્રીકૃષ્ણની આ ગિરિરાજ ધારણ લીલા બાળકોને પ્રકૃતિ પ્રત્યે પ્રેમ અને સન્માન કેળવવાની પ્રેરણા આપે છે. આપણને જીવન આપનાર વૃક્ષો, પહાડો, નદીઓ અને પ્રાણીઓનું રક્ષણ કરવું એ જ ઈશ્વરની સાચી પૂજા છે. અહંકાર માણસનું પતન કરે છે, જ્યારે નમ્રતા અને પ્રકૃતિ પ્રેમ સર્વનું રક્ષણ કરે છે.
વાર્તાનો મુખ્ય બોધ અને જીવન મૂલ્યો:
૧. ક્યારેય ઈમાનદારી અને સત્યનો માર્ગ ન છોડવો.
૨. મુશ્કેલીના સમયે ધૈર્ય, શાંતિ અને વિવેકથી કામ લેવું.
૩. બીજાના દુઃખમાં સહાનુભૂતિ દાખવવી અને બને તેટલી મદદ કરવી.
૪. સમયનું સન્માન કરવું અને આળસ છોડીને સખત પરિશ્રમ કરવો.
૫. સંકટના સમયે એકતા અને પરસ્પર સહયોગ જ આપણું સાચું બળ છે.
આ બોધપ્રદ વાર્તાથી બાળકોના માનસિક અને ચારિત્રિક વિકાસમાં અદ્ભુત સંસ્કારોનું સિંચન થાય છે. જ્યારે મનમાં સત્ય, ઈમાનદારી, ધૈર્ય અને હિંમત જેવા સદ્ગુણો હોય છે, ત્યારે જીવનની ગમે તેવી કઠિન પરિસ્થિતિમાંથી બહાર નીકળવાનો સુંદર માર્ગ આપોઆપ મળી રહે છે. સજ્જનતા, પરોપકાર અને પ્રભુભક્તિ જ આપણો સાચો વૈભવ છે. દરેક બાળકે આવી સુંદર વાર્તાઓ વાંચીને પોતાના જીવનને ઉજ્જવળ બનાવવું જોઈએ.
વાર્તાનો વિસ્તૃત બોધ અને ચારિત્રિક પ્રેરણા:
આ પવિત્ર કથા બાળકોના મનમાં આત્મવિશ્વાસ, સદાચાર, સત્યતા, ધૈર્ય અને હિંમત જેવા દિવ્ય ગુણોનું સિંચન કરે છે. જ્યારે આપણે માતા-પિતા, વડીલો અને શિક્ષકોનું સન્માન કરીએ છીએ, ત્યારે આપણી અંદર સાચો વિવેક જાગ્રત થાય છે. ઈમાનદારી અને પરોપકારથી કરેલું દરેક નાનું કામ પણ પરમાત્માના દરબારમાં અતિ મૂલ્યવાન ગણાય છે. કઠિન પરિસ્થિતિઓમાં પણ અધીરા થવાને બદલે શાંતિથી અને બુદ્ધિપૂર્વક ઉકેલ શોધવો જોઈએ. સજ્જનતા અને પ્રભુભક્તિ જ આપણો સાચો વૈભવ છે.
જ્યારે બાળકો આવી પવિત્ર અને સુંદર વાર્તાઓ વાંચે કે સાંભળે છે, ત્યારે તેમના દિલમાં આત્મવિશ્વાસ અને સદાચારનો દીવો પ્રગટે છે. સત્ય અને ઈમાનદારી જ કાયમી વિજય અપાવે છે. સંસ્કારવાન બાળકો જ દેશ અને સમાજનું સાચું ભવિષ્ય છે.
આ બોધપ્રદ વાર્તા દરેક બાળકને પોતાના જીવનમાં સત્ય, હિંમત અને નમ્રતાનો દીવો પ્રગટાવવાની પ્રેરણા આપે છે. સત્કર્મો જ કાયમી આનંદ આપે છે.
