કારતક મહિનાના શુક્લ પક્ષની છઠ્ઠના પવિત્ર દિવસે અતિ પવિત્રતા, નિષ્ઠા અને કઠોર વ્રતથી ઉજવાતો તહેવાર એટલે ‘છઠ પૂજા’ (Chhath Puja / સૂર્ય શષ્ઠી). આ દિવ્ય પર્વમાં નદીઓ અને સરોવરોના કિનારે ઊભા રહીને અસ્ત થતા સૂર્યદેવ અને ઊગતા સૂર્યદેવ બંનેને પવિત્ર ‘અર્ધ્ય’ અર્પણ કરવામાં આવે છે. આ તહેવાર બાળકોને આરોગ્ય, સ્વચ્છતા, અનુશાસન અને પ્રકૃતિ પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા શીખવે છે.
આ પવિત્ર તહેવાર પાછળ અતિ દિવ્ય પૌરાણિક કથા જોડાયેલી છે:
પ્રાચીન કાળમાં રાજા પ્રિયવ્રત અને રાણી માલિનીને કોઈ સંતાન નહોતું. પુત્રકામેષ્ટિ યજ્ઞ કર્યા પછી રાણીના ગર્ભમાંથી એક મૃત બાળકનો જન્મ થયો. રાજા અતિ દુઃખી થઈને પોતાના પ્રાણ ત્યાગવા તૈયાર થયા.
ત્યારે આકાશમાંથી દિવ્ય દેવી ‘છઠ્ઠી મૈયા’ (દેવસેના) પ્રગટ થયા અને બોલ્યા, “હે રાજા! હું બ્રહ્માજીની માનસ પુત્રી છું. હું સમગ્ર સંસારના બાળકોનું રક્ષણ કરું છું. તું સૂર્યદેવ અને મારી પૂજા કર, તારા ઘરમાં અક્ષય સંતતિ પ્રાપ્ત થશે.”
રાજા પ્રિયવ્રતે કારતક શુક્લ છઠ્ઠના દિવસે સૂર્યદેવ અને છઠ્ઠી મૈયાની કઠોર વ્રત કરી પૂજા કરી. દેવીની કૃપાથી તેમનો મૃત પુત્ર જીવિત થઈ ગયો!
ત્યારથી છઠ પૂજાના દિવસે સ્ત્રીઓ અને પરિવારના સભ્યો નદી કિનારે ઊભા રહીને સૂર્યદેવને દૂધ અને જળનું અર્ધ્ય આપે છે તથા છઠ્ઠી મૈયાના મંગળ ગીતો ગાય છે.
આ વાર્તા આપણને સુંદર બોધ આપે છે કે સૂર્ય અને પ્રકૃતિની પૂજાથી આરોગ્ય, સદાચાર અને સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે.
છઠ પૂજા અને સૂર્ય આરાધનાનો પવિત્ર સંદેશ:
છઠ પૂજા અને સૂર્યદેવની આ પવિત્ર વાર્તા બાળકોમાં આરોગ્ય, સ્વચ્છતા, અનુશાસન અને પ્રકૃતિ પ્રત્યે કૃતજ્ઞતાના સંસ્કારોનું અદ્ભુત સિંચન કરે છે. ભગવાન સૂર્યનારાયણ આપણને દરરોજ પ્રકાશ અને જીવન બક્ષે છે. પ્રકૃતિ અને સૂર્યદેવનું પૂજન કરવાથી મન પવિત્ર થાય છે અને પરિવારમાં અક્ષય શાંતિ, સુખ અને સમૃદ્ધિનો વાસ થાય છે.
વાર્તાનો મુખ્ય બોધ અને જીવન મૂલ્યો:
૧. ક્યારેય ઈમાનદારી અને સત્યનો માર્ગ ન છોડવો.
૨. મુશ્કેલીના સમયે ધૈર્ય, શાંતિ અને વિવેકથી કામ લેવું.
૩. બીજાના દુઃખમાં સહાનુભૂતિ દાખવવી અને બને તેટલી મદદ કરવી.
૪. સમયનું સન્માન કરવું અને આળસ છોડીને સખત પરિશ્રમ કરવો.
૫. સંકટના સમયે એકતા અને પરસ્પર સહયોગ જ આપણું સાચું બળ છે.
વાર્તાનો ચારિત્રિક અને માનસિક સંદેશ:
આ પવિત્ર અને બોધપ્રદ વાર્તાથી બાળકોના માનસિક અને ચારિત્રિક વિકાસમાં અદ્ભુત સંસ્કારોનું સિંચન થાય છે. જ્યારે મનમાં સત્ય, ઈમાનદારી, ધૈર્ય, વિનય અને હિંમત જેવા સદ્ગુણો હોય છે, ત્યારે જીવનની ગમે તેવી કઠિન પરિસ્થિતિમાંથી બહાર નીકળવાનો સુંદર માર્ગ આપોઆપ મળી રહે છે. સજ્જનતા, પરોપકાર, વિનમ્રતા અને પ્રભુભક્તિ જ આપણો સાચો વૈભવ છે. દરેક બાળકે આવી સુંદર વાર્તાઓ વાંચીને પોતાના જીવનને સુંદર અને ઉજ્જવળ બનાવવું જોઈએ. આ સુંદર બાળવાર્તા બાળકોમાં ભક્તિ, વિદ્યા અને સદાચારનો પ્રકાશ પ્રગટાવે છે. સત્કર્મો જ આપણું સાચું ઘરેણું છે. ઈમાનદારીથી જીવવું એ જ જીવનની સાચી સફળતા છે.
જ્ઞાન, શ્રદ્ધા અને સંસ્કારોનો અખંડ પ્રકાશ:
આ પવિત્ર કથા બાળકોના જીવનમાં નવો ઉલ્લાસ, પર્યાવરણ પ્રત્યે પ્રેમ, ઉદારતા અને સદાચારના અમૂલ્ય સંસ્કારો પ્રગટાવે છે. જેવી રીતે પતંગ આકાશની ઊંચાઈઓને આંબે છે, તેવી જ રીતે દરેક બાળકે ઈમાનદારી, શ્રદ્ધા અને કઠોર પરિશ્રમ દ્વારા પોતાના જીવનમાં ઉચ્ચ શિખરો પ્રાપ્ત કરવા જોઈએ. ક્રોધ અને અહંકારનો ત્યાગ કરીને સુંદર સંસ્કારો અપનાવવામાં જ અસલી સુખ છે.
આ બોધપ્રદ અને દિવ્ય વાર્તા દરેક બાળકને પોતાના જીવનમાં સત્ય, હિંમત, શ્રદ્ધા, સંસ્કાર અને નમ્રતાનો દીવો પ્રગટાવવાની પ્રેરણા આપે છે. સત્કર્મો અને ઉત્તમ વિચારો જ કાયમી આનંદ અને સફળતા આપે છે. ઈમાનદારીથી જીવવું એ જ જીવનની સાચી જીત છે. સજ્જનતા અને વિવેક જ આપણું સાચું ધન છે.
