એક રમણીય તળાવના કિનારે આવેલા નાનકડા ઝૂંપડામાં ‘રામુ’ નામનો એક ગરીબ માછીમાર પોતાના પરિવાર સાથે રહેતો હતો. રામુ દરરોજ તળાવમાંથી માછલીઓ પકડીને બજારમાં વેચતો, પરંતુ તેનાથી માંડ માંડ તેના કુટુંબનું ગુજારાન ચાલતું હતું.
આ તળાવમાં એક અત્યંત દિવ્ય અને આશ્ચર્યજનક ‘સોનેરી હંસ’ રહેતો હતો. આ કોઈ સામાન્ય હંસ નહોતો, પરંતુ તેના પાંખોના પાંખડાં શુદ્ધ સોનાના બનેલાં હતાં. સોનેરી હંસ સ્વભાવે ખૂબ જ દયાળુ હતો. તેણે રામુ માછીમારની ગરીબી અને લાચારી જોઈ.
એક દિવસ સોનેરી હંસ રામુ પાસે આવ્યો અને અત્યંત મીઠા અવાજે કહ્યું, “રામુ! તું મારી ગરીબીથી દુઃખી ન થા. હું દર અઠવાડિયે તારા ઝૂંપડે આવીને મારી પાંખમાંથી શુદ્ધ સોનાનું એક પાંખડું (પીંછું) તને આપીશ. તું તેને સોનીને વેચીને પોતાના પરિવારનું સારું ગુજારાન ચલાવી શકશે.”
રામુ આ સાંભળીને ખૂબ જ ખુશ થઈ ગયો. બીજા જ અઠવાડિયે સોનેરી હંસ આવ્યો અને તેણે પોતાની પાંખમાંથી સોનાનું એક પાંખડું રામુને આપ્યું. રામુએ તે સોનાનું પાંખડું વેચીને ઘણા બધા પૈસા મેળવ્યા. ધીમે ધીમે રામુના ઘરની ગરીબી દૂર થઈ ગઈ અને તેનો પરિવાર સુખી થઈ ગયો.
પરંતુ જ્યોં જ્યોં રામુ પાસે પૈસા આવતા ગયા, ત્યોં ત્યોં રામુના મનમાં ભયાનક લાલચ પ્રગટવા લાગી. રામુ વિચારવા લાગ્યો, “આ હંસ દર અઠવાડિયે માત્ર એક જ સોનાનું પીંછું આપે છે. જો કોઈ દિવસ આ હંસ ક્યાંક ઉડી જશે, તો મારે ફરીથી ગરીબ થવું પડશે! તેના કરતાં હું આ હંસને પકડી લઉં અને તેના શરીર પરથી સોનાનાં બધાં જ પાંખડાં એક સાથે ખેંચી લઉં, તો હું આખા દેશનો સૌથી અમીર માણસ બની જઈશ!”
રામુની પત્નીએ તેને વાર્યો કે, “હંસ આપણો દયાળુ મિત્ર છે, આવો ધોખો ન કરો.” પણ લાલચમાં અંધ થયેલા રામુએ કોઈનું સાંભળ્યું નહીં.
બીજા અઠવાડિયે જ્યારે સોનેરી હંસ વિશ્વાસપૂર્વક રામુના આંગણામાં આવ્યો, ત્યારે રામુએ તુરંત જ તેની સાથે કપટ કરીને જાળ ફેંકી અને હંસને પકડી લીધો. રામુએ અધીરાઈમાં આવીને હંસના શરીર પરથી સોનાનાં બધાં પાંખડાં એક પછી એક બળપૂર્વક ખેંચી કાઢ્યાં.
પરંતુ અફસોસ! જેવાં પાંખડાં હંસના શરીરમાંથી તોડી નાખવામાં આવ્યા કે તુરંત જ એક ચમત્કાર થયો! તે સોનાના પાંખડાં સામાન્ય સફેદ પીંછાંમાં બદલાઈ ગયાં! હંસના શરીરમાંથી સોનું ગાયબ થઈ ગયું.
સોનેરી હંસે દુઃખી થઈને કહ્યું, “રામુ! તારી લાલચ અને અધીરાઈના કારણે તું કાયમ માટે આ સોનાના પાંખડાં ગુમાવી બેઠો છે. જે લાલચમાં આવીને દયા અને મિત્રતાનો દ્રોહ કરે છે, તેને કશું જ મળતું નથી.” એમ કહીને હંસ સામાન્ય પીંછાં સાથે આકાશમાં ઉડી ગયો અને ફરી ક્યારેય પાછો ન આવ્યો.
રામુના હાથમાં માત્ર સામાન્ય નકામા પીંછાં બચ્યા. રામુ પોતાનું માથું કૂટીને રડવા લાગ્યો, પણ હવે પસ્તાવો કરવાથી કોઈ જ ફાયદો નહોતો.
